Bidder Tıp Bilimleri Dergisi

 

2010 • Cilt: 2 • Sayı: 2 • 9-14

 

 

YARA İYİLEŞMESİNDE DİOSMİN-HESPERİDİNİN LOKAL

ETKİLERİ

 

EFFECTS OF DIOSMIN-HESPERIDIN ON LOCAL WOUND HEALING

 

 

Deniz GÜLHAN1, Serdar KURU1, Arif Hakan DEMİREL1, Yusuf Akif AKGÜN1, Mutlu BARLAS1, Sibel KILIÇOĞLU2, Muzaffer ÇAYDERE3, Salih CELEPLİ1, Bülent KILIÇOĞLU1

 

 

ARAŞTIRMA                                                           RESEARCH

 

ÖZET

 

Amaç: Yara iyileşmesi, yaralanma anından itibaren başlayan, bir çok meka- nizmanın etkili olduğu aktif dinamik bir süreçtir. Bu çalışmada amaç, bir flavanoid olan Diosmin-Hesperidin  yara iyileşmesi üzerindeki muhtemel yararlı ekilerinin araştırılmasıdır.

Gereç ve Yöntemler: Deneyde her grupda 10 rat olmak toplam 3 grup kul- lanıldı, Sadece insizyon yapılan kontrol grubu Grup I, insizyon sonrası cold krem uygulaması yapılan Grup II ve insizyon sonrası oluşan yaraya Diosmin- Hesperidin uygulanması yapılan Grup III olarak planlandı. Alınan doku ör- nekleri histopatolojik ve mikrobiyolojik olarak incelendi ve skorlama yapıla- rak istatistiksel olarak değerlendirildi.

Bulgular: Yara iyileşme skorlamasında Grup I, Grup II ve III ile karşılaştırıl- dığında istatistiksel olarak anlamlı fark bulundu (p<0,05). Grup II ve Grup III karşılaştırıldığında 19.gün ile 21.günlerdeki değerlendirmeler  dışında kalan tüm izlem zamanlarında yara iyileşme skorları yönünden istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulundu (p<0,05). Mikrobiyolojik incelemede grup- lar arası farklılık anlamlı değildi. Histopatolojik değerlendirilmede ise Grup II ve Grup III, kontrol grubuna göre  istatistiksel olarak anlamlı fark tespit edilirken, Grup II ile Grup III arasında anlamlı bir fark görülmedi.

Sonuç: Yara iyileşmesi üzerine diosmin-hesperidinin  olumlu etkisi olduğu fakat bu etkinin cold krem uygulamasından anlamlı olarak üstün olmadığı görüldü.

Anahtar kelimeler: Yara iyileşmesi, diosmin, hesperidin

 

ABSTRACT

 

Aim: Wound healing is a dynamic process which begins at the moment of in- jury and effected by many mechanisms. The aim of this study is to investigate the possible beneficial effects of diosmin-hesperidin which is a flavanoid.

Material and Methods: There were 3 groups in the experiment each com- posed of 10 rats. The groups were planned as; Group I  is the control which only the incision performed, group II cold cream applied after the incision and group III is the diosmin- hesperidin performed on the wound after the incision. The histopathologic  and  microbiologic examinations  were per- formed on the tissue samples, scored and statistically evaluated.

Results: The comparision of the wound healing criteria of the group I with the group II and III showed a significant difference (p<0,05). Except the ob- servation time of 19th and 21st days, wound healing scoring of all the re- maining observations in contrast between group I and II showed significant difference statistically (p<0,05). The microbiological observations showed no significant difference between the groups. While the statistical analyses of histopathological observations were significant between the control and the other two groups, there were no difference between the group II and III.

Conclusion: Diosmin-hesperidin application has a positive effect. We dem- onstrated positive effects Diomin-Hesperidin on wound healing.

Key words: Wound healing, diosmin, hesperidin

GİRİŞ

 

Yara iyileşme süreci yaralanma anından  itibaren başlayan, günler, aylar hatta yıllar sürebilen birbirinin içine geçmiş, karmaşık bir takım etkiler ile birbirini iz- leyen sınırlarını tam olarak çizmenin mümkün olma- dığı aktif dinamik bir süreçtir (1-3). Bu süreçte yer alan fazlardan birinde gecikme veya olumsuzluk cerrahide

 

hala bir problem olarak önemini koruyan yaranın açık kalması veya iyileşmenin uzaması ile sonuçlanır. Bu nedenle topikal ve sistemik olarak kullanılan ajanlarda hedef; yara iyileşmesinde rol alan faktörleri (inflama- tuvar  hücreler, trombositler,  medyatörler, hücre  dışı matriks v.b.) etkileyerek bu süreci kısaltıp ideal skar oluşumunu sağlamaktır (4).

Geliş Tarihi/Received: 24/02/2010  Kabul Tarihi/Accepted: 05/04/2010

 

İletişim:

 

Yrd. Doç. Dr. Sibel Serin Kılıçoğlu

Ufuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji AB. Dalı Posta kodu: 06400

Tel: 03122044201    e-mail: sibelserin2005@yahoo.com

1)   Ankara Eğitm ve Araştırma Hastanesi II. Cerrahi Kliniği

2)   Ufuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji AB. Dalı

3)   Ankara Eğitm ve Araştırma Hastanesi Patoloji Kliniği

 

Diosmin-Hesperidin, doğada bulunan bir bitkinin flavanoid ekstrelerinin saflaştırılması ile elde edilir. Bu flavanoidler citrus ailesinden rutaceae aurantie adlı bir bitkiden elde edilmektedir. Hesperidin  Diosminin’in aktivitesini arttırır ve yara iyleşmesindeki etki meka- nizması; enflamatuar  mediatörlere  karşı koyarak ve kan viskozitesi üzerine olumlu etkileriyle mikrosirkü- lasyonu koruyarak yara iyileşmesini arttırmak, venöz tonusu arttırmak, lenfatik drenajı arttırmak olarak sı- ralanabilir.

Bu çalışmada deneysel insizyonel yara modelinde topikal olarak uygulanan disomin-hesperidinin (%10) yara iyileşmesi üzerine etkisini inceleyerek, hastalarda kullanılabilir olup olmadığını araştırmayı amaçladık.

GEREÇ VE YÖNTEMLER Deney Hayvanları:

 

Çalışmada ağırlıkları 180–200 gram arasında de- ğişen 30 Adet Wistar Albino dişi rat kullanıldı. Ratlar

25 °C de 12 saat gündüz, 12 saat gece periyotlarında standart  rat yemi ve normal  içme suyu ile beslendi. Hayvanlar rasgele 3 gruba ayrılarak farklı kafeslere ko- nularak numaralandırıldı. Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Etik Kurul onayı alındı.

 

Deri Defekti Modeli:

 

Deney hayvanlarının anestezisi intramuskuler yol- dan verilen 0.2 ml/kg Xylazin Hydrochlorid ve 5 ml/kg dozundaki Ketamin Hidroklorur karışımı ile sağlandı.

Çalışmada, ratların sırt tüyler tıraş bıçağı ile cilde hasar vermemeye özen gösterilerek tıraşlandı ve povi- don iodin ile temizlendi. Sırt orta kesimlerine 11 nu- mara  bisturiyle 1 santimetrekarelik  alan çıkartılarak tam kat kalınlıkta deri defekti oluşturuldu.

Hayvanların tamamındaki yaralar % 0.9 NaCl so- lüsyonu ile temizlendikten sonra hayvanlar üç gruba ayrıldı.

1. Grup: İnsizyonel yara oluşturularak,  her  gün düzenli olarak %0,9 NaCl solüsyonu ile temizlendi. (Kontrol grubu)

2. Grup: İnsizyonel yara oluşturularak, her gün dü- zenli olarak %0,9 NaCl solüsyonu ile temizlendikten sonra cold krem uygulandı. (Cold krem grubu)

3. Grup: İnsizyonel yara oluşturularak, her gün dü- zenli olarak %0,9 NaCl solüsyonu ile temizlendikten sonra % 10’luk disomin-hesperidinin  emülsiyonu uy- gulandı. (Disomin-Hesperidin grubu).

Tüm hayvanlara her gün düzenli olarak yara pan-

sumanı yapıldı. Disomin-hesperidinli(%10) krem 90

 

gram Cold krem (Cerae albae 18 gram, Olei Amygda- lanum 61 gram, Boracis 1 gram, Aque rosae 20 gram, Olei rosae 0,01 gram) ve 10 gram disomin-hesperidinin karışımı ile hazırlandı.

Cerrahi işlemi takiben ilk günden itibaren oluştu- rulan tüm yaralarda iyileşmenin seyri, ratların tespiti sağlandıktan sonra, 0,3,5,7,9,11, 13, 15, 17,19 ve 21. günlerde asetat kağıdına çizilerek Walker formülü kul- lanılarak hesaplandı (5).

Cerrahi  işlemi takiben  7. günde  yara kültürlere alınarak Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Mik- robiyoloji kliniğine mikrobiyolojik inceleme için gön- derildi. 21. gün tüm hayvanlar sakrifiye edilerek sırt kısımlarından insizyon hattını içerek şekilde 5x3 cm boyutlarında tam kat deri çıkarılarak histopatolojik in- celemeye alındı.

Histopatolojik  takip:  Işık  mikroskobik  inceleme için dokular 10% nötral formalinde 2 gün tespit edil- di. Yıkandıktan sonra artan konsantrasyonda alkoller- le dehidrate edildi. Ksilolde şeffaflandırılarak parafine gömüldü. Leica RM 2125 RT ile 5 µm’lik kesitler alına- rak hematoksilen eosin ile boyandı ve Olympus BX-51 ile değerlendirildi.

 

İstatistiksel Analiz:

 

Verilerin  analizi  SPSS for  Windows  11.5 paket programında  yapıldı. Sürekli değişkenlerin dağılımı- nın normale uygun olup olmadığı Shapiro Wilk testi ile araştırıldı.  Tanımlayıcı istatistikler  ortanca  (25.-

75.) yüzdelik olarak gösterildi. Gruplar arasında yara iyileşme skorları yönünden farkın önemliliği Kruskal Wallis testi ile değerlendirildi. Kruskal Wallis test is- tatistiği sonucunda  anlamlı farkın görülmesi halinde çoklu karşılaştırma testi kullanılarak farka neden olan gruplar belirlendi. Gruplar içerisinde izlem zamanları arasında yara iyileşme skorlarındaki değişimin önem- liliği Wilcoxon İşaret testi ile değerlendirildi. p<0,05 için sonuçlar istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.

 

BULGULAR

 

Yara iyileşme skorlarının değerlendirilmesi:

 

Kontrol grubu içerisinde tüm izlem zamanları arasında yara iyileşme skorları yönünden istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunuyor (p<0,01). İzlem sü- resi arttıkça yara iyileşmesi de artıyor. Cold krem ve Diosmin-hesperidin gruplarında ise sadece 19.gün ile

21.günler arasındaki fark hariç geriye kalan tüm izlem zamanları arasında yara iyileşme skorları yönünden is- tatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunuyor (p<0,01).

İzlem süresi arttıkça yara iyileşmesi de artıyor.(Şekil 1) (Tablo 1)

 

Mikrobiyolojik Değerlendirme:

 

Postoperatif 7. günde  tüm  hayvanların sırtından mikrobiyolojik inceleme için yara kültürü alındı. Mik- robiyolojik inceleme sonuçları açısından gruplar ara- sında istatistiksel bir fark gözlenmedi.

 

Histopatolojik Değerlendirme:

 

Postoperatif  21.  gün  ratlar  sakrifiye  edildikten sonra alınan tam kat deri örneklerinin parafin blok- lar hazırlanarak yapılan histopatolojik incelemesinde makroskopik olarak yara yüzeyinin kapanmış, fibrozi- sin belirginleşmiş, granülasyon dokusuyla konjesyone damarların tamamen ortadan kalkmış olması ve ülser mevcudiyetinin olmaması yara iyileşmesi olarak kabul edildi.

  

Tablo 1- Günlere Göre Yara İyileşme Skorları

 

Günler	Kontrol Grup I	Cold Krem Grup II	Diosmin-Hesperidin Grup III	p
3.Gün	8,5 (7,0-11,0) † ‡	7,0 (5,7-8,0) †	6,5 (5,0-7,2) ‡	0,015
5.Gün	32,5 (27,5-42,5) †	45,0 (44,0-47,0) † ¶	34,5 (29,7-38,2) ¶	0,009
7.Gün	53,0 (32,2-62,2)	65,5 (55,7-67,7)	59,5 (53,5-63,0)	0,065
9.Gün	68,5 (49,7-73,5) † ‡	82,5 (78,7-85,2) † #	76,0 (71,5-83,0) ‡ #	<0,001
11.Gün	76,5 (74,0-80,0) † ‡	90,5 (88,7-92,2) †	83,5 (79,7-93,5) ‡ $	<0,001
13.Gün	83,5 (77,7-89,2) † ‡	97,0 (94,0-97,2) †	95,0 (91,5-97,2) ‡	<0,001
15.Gün	90,5 (86,0-95,0) † ‡	99,0 (97,7-99,0) †	98,0 (95,2-99,0) ‡	<0,001
17.Gün	94,0 (90,7-97,5) † ‡	100 (99,0-100) †	99,0 (98,7-100) ‡ $	<0,001
19.Gün	96,5 (93,7-100) † ‡	100 (100-100) †	100 (100-100) ‡	<0,001
21.Gün	98,5 (95,5-100) † ‡	100 (100-100) †	100 (100-100) ‡	0,003

† Kontrol grubu ile Cold Krem grubu arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı (p<0,001).

‡ Kontrol grubu ile Diosmin-hesperidin grubu arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı (p<0,001).

¶ Cold Krem grubu ile Diosmin-hesperidin grubu arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı (p<0,001).

# Cold Krem grubu ile Diosmin-hesperidin grubu arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı (p<0,01).

$ Cold Krem grubu ile Diosmin-hesperidin grubu arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı (p<0,05).

 

Şekil 1- Günlere Göre Yara İyileşme Skorları

Yapılan incelemede, kontrol  grubunda  5 rat  ha- riç diğer 5’inde yüzeyin tamamen kapandığı, belirgin fibrozisin mevcut olduğu ve granülasyon dokusunun tamamen ortadan kalktığı gözlendi.  Cold krem gru- bunda ise tüm ratlarda yüzeyin kapanmış olduğu ve belirgin fibrozisin mevcut olduğu görüldü. 5 ratta gra- nülasyon dokusu gözlenmezken, diğer 5’inde altta hala granülasyon dokusu ve konjesyone damarlar ile infla- matuvar hücrelerin mevcut olduğu gözlendi. Diosmin- hesperidin   grubunda ise tüm ratlarda yüzey tamamen kapanmıştı. Bu grupta 7 ratta belirgin fibrozis varken, diğer 3 ratın 2 sinde dermiste 1’inde subepitelial fib- rosiz mevcuttu. 3 ratta  granülasyon dokusu  gözlen- mezken, diğer 7’sinde altta hala granülasyon dokusu ve konjesyone damarlar ile inflamatuvar hücrelerin mev- cut olduğu gözlendi.

Histopatolojik inceleme bulguları istatistiksel ola- rak karşılaştırıldığında fibrozis açısından gruplar açı- sından anlamlı fark saptanmadı (p>0,05). Granülasyon ve ülser  mevcudiyeti açısından  değerlendirildiğinde kontrol,  cold  krem  ve diosmin-hesperidin  grupları arasında  istatistiksel olarak anlamlı  fark bulunduğu (p<0,05) ancak cold krem ve diosmin-hesperidin  ara- sında anlamlı fark bulunmadığı  gözlendi.   (p>0,05). Konjesyon açısından gruplar değerlendirildiğinde ise kontrol  ve diosmin-hesperidin  grupları  arasında  is- tatistiksel olarak anlamlı fark bulunduğu (p<0,05) ancak kontrol ile cold krem ve cold krem ile diosmin- hesperidin  arasında  anlamlı  fark olmadığı görüldü. Kontrol grubu cold krem grubu ile karşılaştırıldığın- da, kontrol  grubunda  granülasyon dokusunun  daha az olduğu ve ülserin daha fazla olduğu gözlendi. Bu istatistiksel olarak anlamlıydı. Fibrozis açısından de- ğerlendirildiğinde  2 grup  arasında  anlamlı  farklılık yoktu. Cold krem grubunda konjesyone damarlar daha belirgin olsa da bu istatistiksel olarak anlamlı değildi. Kontrol grubu diosmin-hesperidin  grubuyla karşılaş- tırıldığında kontrol grubunda granülasyon dokusunun daha az olduğu ve ülserin daha fazla olduğu gözlendi. Bu istatistiksel olarak anlamlıydı. Fibrozis açısından değerlendirildiğinde 2 grup arasında anlamlı farklılık yoktu. Diosmin-hesperidin  grubunda konjesyone da- marlar daha belirgindi ve bu istatistiksel olarak anlam- lıydı. Cold krem grubuyla diosmin-hesperidin  grubu karşılaştırıldığında ise, fibrozis, granülasyon, ülser ve konjesyon açısından anlamlı farklılık olmadı, diosmin- hesperidin grubunda granülasyon dokusunun ve kon- jesyone damarların  daha belirgin olduğu ve bu bul- guların istatistiksel olarak anlamlı olmadığı görüldü. (p>0,05)

 

TARTIŞMA

 

İyileşen bir yara tıpkı bir organda olduğu gibi son derece kompleks ve dinamik bir dokudur. Normal bir yara iyileşmesi, hemostatik inflamatuvar faz - prolife- ratif, sellüler faz ile olgunlaşma ve yeniden yapılanma (remodeling) fazlarını içerir. Bu fazlardan herhangi bi- rinde oluşacak gecikme veya olumsuzluk yaranın ka- panmaması ve iyileşmede gecikme ile sonuçlanır (6).

Yara ayrılması ve yara iyileşmesinin gecikmesi cerrahide ciddi bir problem olarak hala önemini ko- rumaktadır. Bu nedenle çeşitli klinisyenler tarafından topikal ve sistemik olarak bir çok ajan kullanılmıştır.

Yara iyileşmesi lokal olarak üretilen mitojenler ve kemotaktik faktörlerle regüle edilir. Süreç üç önemli olaydan oluşur: Yara bölgesine inflamatuar hücrelerin hareketi ve fibroblazis, yeni ekstrasellüler matriks ve mikrovaskülarizasyonu içeren granüloza dokusunun oluşumu, dokunun doğal hücrelerinin proliferasyonu.

Anjiogenezis, iyileşme süreci için önemli bir evre- sidir. İyileşme sürecini hızlandırmak için, büyüme fak- törlerini de içeren çok sayıda etken ileri sürülmüştür. Bununla beraber bu büyüme faktörleri anjiogenezisi değiştirmeden, iyileşmeyi hızlandırırlar. Bazı araştırı- cılar ise büyüme faktörlerinin yara iyileşmesinde etkin olmadığını ileri sürmüştür (7).

Diosmin- hesperidin  klinikte alt ekstremite venöz yetmezliği ve hemoroid gibi venöz sistem hastalıkların- da kullanılan bir ilaçtır. Venöz tonusu arttırıcı, kapiller rezistansı ve kapiller permeabiliteyi düzenleyici ve len- fatik drenajı arttırıcı etkileri bilinmektedir. Bunun yanı sıra serbest radikal tutucu ve lökosit adheransını azal- tıcı etkileri olduğunu belirten çalışmalarda mevcuttur.

Duchene-Marullaz      ve    arkadaşları,    diosmin- hesperidinin serbest radikal aktiviteyi, lökosit fagosi- tozu ile indüklenen kemotaktik reaksiyonu ve serbest radikalleri anlamlı düzeyde azalttığını göstermişlerdir (8).

Damon ve arkadaşları, ratlarda kronik doku infla- masyonu  –subkutan  granuloma  modelinde  diosmin hesperidinin  etkisi  üzerine  çalışmışlar ve diosmin- hesperidin verilen ratlarda granulomun, yaş ağırlığı ile belirlenen  plazma  ektravazasyonunun  kısıtlamasını, granulomun lökositlerce azalmış invazyonunu böylece bağ dokusunda azalmış reaksiyonu göstermişlerdir (9) Stucker ve arkadaşları, kramester kasında yaptıkla-

rı mikrovasküler  permeabilite çalışmasında diosmin- hesperidin tedavisinin, vasküler permeabilite de iske- mi ve bradikininle indüklenen artışı anlamlı düzeyde azalttığını göstermişlerdir (10).

Di Peri ve Auteri’nin çalışmasında, diosmin- hesperidin’in  kompleman  sisteminin  aktivasyonunu